زندگینامه فاضل مقداد سیورى حلى (متوفى‏۸۲۶ ه.ق)

گفتار استاد:

«فاضل مقداد،اهل سیور از قراء حله است.از شاگردان مبرز شهید اول است.کتاب معروف او در فقه که چاپ شده و در دسترس است و از آن نقل مى ‏شود،«کنز العرفان‏»است.این کتاب آیات الاحکام است،یعنى در این کتاب آن سلسله‏از آیات کریمه قرآن که از آنها مسائل فقهیه استنباط مى ‏شود و در فقه مطرح‏ مى ‏گردد،تفسیر شده و به سبک فقهى،با آنها استدلال شده است.از شیعه و سنى ‏کتابهاى زیادى در آیات الاحکام نوشته شده است و کنز العرفان مقداد از بهترین ‏آنهاست.فاضل مقداد در سال‏۸۲۶ وفات یافته است.به این ترتیب او از علماى‏ قرن نهم هجرى محسوب مى ‏شود…» (۱)

مکتب پربار فقهى شهید اول،از برکت و رشد و بالندگى برخوردار مى‏باشد،ازآن رو که نفحات رحمانى شهادت،به تمام آثار و مآثر او نیز وزیده است و همانند خودشهداى راه حق،آنها را نیز جاودان و پایدار ساخته است،جایى که قرآن مى ‏فرماید:

«گمان مبر آنان که در راه خدا کشته شده‏ اند،مرده ‏اند،بلکه زندگان و برخورداران ازنعمتهاى الهى هستند.» (۲) این نسیم رحمت و شبنم نعمت و عنایت رحمانى به‏ شاگردان و پرورش یافتگان مکتب آن شهید عالى مقام نیز تسرى کرده است.شاگردان‏ بنام و فقهاى خدمتگزار و کتابهاى سودمند و نافع فقهى با الهام از حوزه درسى آن شهیدعالیقدر برخاسته ‏اند که مقداد بن عبد الله بن محمد بن حسین بن محمد سیورى حلى ‏اسدى،یکى از آن نمونه ‏هاى برجسته برخاسته از این مکتب مى‏ باشد.او در تکمیل وتنقیح مبانى فقهى استاد ارجمند خویش،به شرح و توضیح کتاب‏«القواعد»پرداخت وکتاب‏«فضل القواعد»را در شرح آن کتاب بزرگ،به رشته تحریر درآورد و شرحى نیزبر«الفیه‏»استاد نگاشت. (۳) و کنز العرفان او که هم اکنون نیز مورد استناد و بهره ‏گیرى‏ فقهاى عظام مى ‏باشد،از آثار ماندگار اوست که بر اساس تفسیر فقهى آیات الاحکام‏قرآن،استوار و تنظیم و تحریر گشته است.آن چنانکه در شرح کتاب‏«مختصر نافع‏»،محقق حلى کتاب‏«التنقیح الرائع‏»را نگاشت و کتاب نهج المسترشدین را نیز در اصول‏دین در سال ۷۹۲ پایان برده است.

گفتار بزرگان در حق او:

فقهاء و دانشمندان اسلامى او را ستوده‏اند و همگان از او با تجلیل و احترام‏خاصى یاد کرده اند:

۱- گفتار صاحب ریاض:

مرحوم میرزا عبد الله افندى اصفهانى درباره او گوید:

«شیخ جمال الدین مقداد بن عبد الله…سیوى حلى اسدى،عالم فاضل محقق ومدقق توانا بوده است.شیخ یوسف الدین شغرابى از او روایت مى‏کند.او رساله‏«اربعین‏»دارد که براى فرزندش عبد الله تالیف نموده است.من آنرا در شهر اردبیل باخط خود مقداد دیده‏ام که اجازه خود را هم در آن نگاشته بود و تاریخ فراغت از تالیف‏آن،روز جمعه،۱۱ جمادى الثانى سال ۷۹۴ هجرى بوده است…» (۴)

گفتار صاحب روضات:

مرحوم خوانسارى مى ‏نویسد:«او عالم فاضل محقق مدققى است که از استادش‏ محمد بن مکى عاملى،شهید اول روایت مى ‏کند و فراغت او از کتاب نهج المسترشدین‏ در سال ۷۹۲ بوده است.کتاب‏«التنقیح‏»او متین‏ ترین متن فقهى و وزین‏ ترین کتاب فقه ‏استدلالى است که عالى و دانى،کامل و مبتدى مى ‏تواند از آن بهره گیرد.در آن کتاب به ‏برخى از اشتباهات ابن جوزى مشهور پرداخته است و به مناسبت‏«ایام بیض‏»که ‏ابن جوزى گفته است،از آن نظر«ایام سفید»گفته شده است که شبهاى آن درخشان‏است.اظهار داشته است این یک اشتباه است، بلکه ایام و روزها همه ‏اش سفید ودرخشان مى ‏باشد،بلکه از آن نظر ایام بیض گفته شده است که عرب هر سه شب از ماه ‏را با یک نام مى ‏نامند،پس در واقع ماه را به ده نام زیر تقسیم مى‏ کنند،به این ترتیب:

«غرر،نقل تسع،عشر،بیض،درع،ظلم،جناد،داد و محاق‏»غرر اول هر چیزى است.

نقل زیادت است،چون هلال بر آن افزوده شده است.تسع آخر آن دهه است.عشر به‏نام نخستین آن ایام است.بیض چون تمام شب و روز درخشان است.به این ترتیب‏ پاسخ گفته است. » (۵)

۳- گفتار صاحب ریحانه الادب:

مرحوم مدرس،صاحب ریحانه الادب مى‏ نویسد:«او عالمى است فقیه،متکلم،محقق،مدقق، منقولى.از اکابر علماى امامیه که در کتب فقهیه اواخر متاخرین جهت‏ انتساب او به قریه‏«سیور»(بر وزن‏«طیور»)نامى از قراء حله به فاضل سیورى شهرت‏داشته است.او از اجله تلامذه شهید اول و مجازین(اجازه گرفتگان)وى بوده و محمدبن شجاع قطان حلى نیز از وى روایت مى ‏کند.» (۶)

تالیفات او:

از او آثار و کتابهاى نفیس و پر ارزشى به یادگار مانده است که اسامى برخى ازآنها به این قرار مى‏باشد:

۱-آیات الاحکام معروف به‏«کنز العرفان‏»که بارها در ایران به چاپ رسیده‏ است.

۲-آداب الحج،پیرامون آداب و مراسم و مناسک این سفر پرشکوه الهى.

۳-الادعیه الثلثون که حاوى سى دعا از مقام شامخ رسالت(ص)و ائمه اطهار(ع)مى ‏باشد.

۴-الاربعون حدیثا(چهل حدیث که نگارش آن سنت‏سنیه اغلب فقهاء وبزرگان ما بوده است.)

۵-ارشاد الطالبین الى نهج المسترشدین که شرح نهج المسترشدین علامه حلى‏ است و در بمبئى به چاپ رسیده است.

۶-تجوید البراعه فی شرح تجوید البلاغه که شرحى از کتاب تجرید البلاغه ابن‏میثم بحرانى است.

۷-تفسیر مغمضات القرآن(تفسیر مشکلات و پیچیدگی هاى قرآن).

۸-التنقیح الرائع من المختصر النافع که شرح المختصر النافع محقق حلى است.

۹-جامع الفوائد فی تلخیص القواعد که مخلص قواعد استاد بزرگوارش شهید اول است.

۱۰-شرح الفیه شهید اول.

۱۱-شرح باب حادى عشر علامه حلى که نامش‏«النافع یوم الحشر است‏»وبارها در ایران چاپ شده است. (۷)

۱۲-شرح سى فصل خواجه نصیر الدین طوسى که در نجوم و شناخت تقویم‏رقمى است.

۱۳-شرح الفصول النصریه المعریه که اصل فصول در کلام و فارسى است ورکن الدین محمد بن على جرجانى آن را به عربى ترجمه کرده است.

۱۴-شرح مبادى الاصول علامه

۱۵-ارشاد الطالبین در شرح نهج المسترشدین

۱۶-اللوامع الالهیه فى المباحث الکلامیه

۱۷-نهج السداد فی شرح واجب الاعتقاد

۱۸-شرح نضد القواعد

۱۹-تجوید البراعه فی اصول البلاغه

و جز این آثار،نوشته‏هاى دیگرى نیز از او به یادگار مانده است که در دسترس مانبوده است.

وفات او:

وفات او ظهر یکشنبه،بیست و ششم جمادى الآخر۸۲۶ هجرى در نجف رخ‏داد.صاحب روضات الجنات معتقد است که بقعه واقع در دشت‏ شهروان بغداد که درمیان اهالى آن سامان به مقبره فاضل مقداد معروف است،مدفن همین فقیه نامدارمى ‏باشد.

فقهای نامدار شیعه//عقیقی بخشایشی



۱- آشنایى با علوم اسلامى،ص ۳۰۱٫

۲- و لا تحسبن الذین قتلوا فی سبیل الله امواتا بل احیاء عند ربهم یرزقون.

۳- قصص العلماء تنکابنى،ص ۴۳۱،چاپ استانبول.

۴- ریاض العلماء و حیاض الفقهاء،ج ۵،ص‏۲۱۶،چاپ کتابخانه آیه الله العظمى مرعشى.

۵- روضات الجنات،ج‏۷،ص ۱۷۱ تا۱۷۳٫

۶- ریحانه الادب،ج ۴،ص‏۲۸۳٫

۷- این کتاب توسط نگارنده ترجمه شده و به وسیله انتشارات دفتر نشر نوید اسلام قم چاپ، و بارها تجدیدچاپ شده و امروز یکى از کتابهاى متداول در حوزه و دانشگاه مى ‏باشد.

بازدیدها: ۱۳۴

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *