خانه / 40 نامه هاشرح و ترجمه میر حبیب الله خوئی / نهج البلاغه نامه ها نامه شماره ۴۰ شرح میر حبیب الله خوئی(به قلم علامه حسن زاده آملی )

نهج البلاغه نامه ها نامه شماره ۴۰ شرح میر حبیب الله خوئی(به قلم علامه حسن زاده آملی )

نامه ۴۱ صبحی صالح

۴۱- و من کتاب له ( علیه‏ السلام  ) إلى بعض عماله‏

أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّی کُنْتُ أَشْرَکْتُکَ فِی أَمَانَتِی وَ جَعَلْتُکَ شِعَارِی وَ بِطَانَتِی وَ لَمْ یَکُنْ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِی أَوْثَقَ مِنْکَ فِی نَفْسِی لِمُوَاسَاتِی وَ مُوَازَرَتِی وَ أَدَاءِ الْأَمَانَهِ إِلَیَّ

فَلَمَّا رَأَیْتَ الزَّمَانَ عَلَى ابْنِ عَمِّکَ‏  قَدْ کَلِبَ وَ الْعَدُوَّ قَدْ حَرِبَ وَ أَمَانَهَ النَّاسِ قَدْ خَزِیَتْ وَ هَذِهِ الْأُمَّهَ قَدْ فَنَکَتْ وَ شَغَرَتْ قَلَبْتَ لِابْنِ عَمِّکَ ظَهْرَ الْمِجَنِّ فَفَارَقْتَهُ مَعَ الْمُفَارِقِینَ وَ خَذَلْتَهُ مَعَ الْخَاذِلِینَ وَ خُنْتَهُ مَعَ الْخَائِنِینَ فَلَا ابْنَ عَمِّکَ آسَیْتَ وَ لَا الْأَمَانَهَ أَدَّیْتَ

وَ کَأَنَّکَ لَمْ تَکُنِ اللَّهَ تُرِیدُ بِجِهَادِکَ وَ کَأَنَّکَ لَمْ تَکُنْ عَلَى بَیِّنَهٍ مِنْ رَبِّکَ وَ کَأَنَّکَ إِنَّمَا کُنْتَ تَکِیدُ هَذِهِ الْأُمَّهَ عَنْ دُنْیَاهُمْ وَ تَنْوِی غِرَّتَهُمْ عَنْ فَیْئِهِمْ

فَلَمَّا أَمْکَنَتْکَ الشِّدَّهُ فِی خِیَانَهِ الْأُمَّهِ أَسْرَعْتَ الْکَرَّهَ وَ عَاجَلْتَ الْوَثْبَهَ وَ اخْتَطَفْتَ مَا قَدَرْتَ عَلَیْهِ مِنْ أَمْوَالِهِمُ الْمَصُونَهِ لِأَرَامِلِهِمْ وَ أَیْتَامِهِمُ اخْتِطَافَ الذِّئْبِ الْأَزَلِّ دَامِیَهَ الْمِعْزَى الْکَسِیرَهَ

فَحَمَلْتَهُ إِلَى الْحِجَازِ رَحِیبَ الصَّدْرِ بِحَمْلِهِ غَیْرَ مُتَأَثِّمٍ مِنْ أَخْذِهِ کَأَنَّکَ لَا أَبَا لِغَیْرِکَ حَدَرْتَ إِلَى أَهْلِکَ تُرَاثَکَ مِنْ أَبِیکَ وَ أُمِّکَ

فَسُبْحَانَ اللَّهِ أَ مَا تُؤْمِنُ بِالْمَعَادِ أَ وَ مَا تَخَافُ نِقَاشَ الْحِسَابِ أَیُّهَا الْمَعْدُودُ کَانَ عِنْدَنَا مِنْ أُولِی الْأَلْبَابِ کَیْفَ تُسِیغُ شَرَقَدْ کَلِبَ وَ الْعَدُوَّ قَدْ حَرِبَ وَ أَمَانَهَ النَّاسِ قَدْ خَزِیَتْ وَ هَذِهِ الْأُمَّهَ قَدْ فَنَکَتْ وَ شَغَرَتْ قَلَبْتَ لِابْنِ عَمِّکَ ظَهْرَ الْمِجَنِّ فَفَارَقْتَهُ مَعَ الْمُفَارِقِینَ وَ خَذَلْتَهُ مَعَ الْخَاذِلِینَ وَ خُنْتَهُ مَعَ الْخَائِنِینَ

فَلَا ابْنَ عَمِّکَ آسَیْتَ وَ لَا الْأَمَانَهَ أَدَّیْتَ

وَ کَأَنَّکَ لَمْ تَکُنِ اللَّهَ تُرِیدُ بِجِهَادِکَ وَ کَأَنَّکَ لَمْ تَکُنْ عَلَى بَیِّنَهٍ مِنْ رَبِّکَ وَ کَأَنَّکَ إِنَّمَا کُنْتَ تَکِیدُ هَذِهِ الْأُمَّهَ عَنْ دُنْیَاهُمْ وَ تَنْوِی غِرَّتَهُمْ عَنْ فَیْئِهِمْ

فَلَمَّا أَمْکَنَتْکَ الشِّدَّهُ فِی خِیَانَهِ الْأُمَّهِ أَسْرَعْتَ الْکَرَّهَ وَ عَاجَلْتَ الْوَثْبَهَ وَ اخْتَطَفْتَ مَا قَدَرْتَ عَلَیْهِ مِنْ أَمْوَالِهِمُ الْمَصُونَهِ لِأَرَامِلِهِمْ وَ أَیْتَامِهِمُ اخْتِطَافَ الذِّئْبِ الْأَزَلِّ دَامِیَهَ الْمِعْزَى الْکَسِیرَهَ

فَحَمَلْتَهُ إِلَى الْحِجَازِ رَحِیبَ الصَّدْرِ بِحَمْلِهِ غَیْرَ مُتَأَثِّمٍ مِنْ أَخْذِهِ کَأَنَّکَ لَا أَبَا لِغَیْرِکَ حَدَرْتَ إِلَى أَهْلِکَ تُرَاثَکَ مِنْ أَبِیکَ وَ أُمِّکَ

فَسُبْحَانَ اللَّهِ أَ مَا تُؤْمِنُ بِالْمَعَادِ أَ وَ مَا تَخَافُ نِقَاشَ الْحِسَابِ أَیُّهَا الْمَعْدُودُ کَانَ عِنْدَنَا مِنْ أُولِی الْأَلْبَابِ کَیْفَ تُسِیغُ شَرَاباً وَ طَعَاماً وَ أَنْتَ تَعْلَمُ أَنَّکَ تَأْکُلُ حَرَاماً وَ تَشْرَبُ حَرَاماً

وَ تَبْتَاعُ الْإِمَاءَ وَ تَنْکِحُ النِّسَاءَ مِنْ أَمْوَالِ الْیَتَامَى وَ الْمَسَاکِینِ وَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُجَاهِدِینَ الَّذِینَ أَفَاءَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ هَذِهِ الْأَمْوَالَ وَ أَحْرَزَ بِهِمْ هَذِهِ الْبِلَادَ

فَاتَّقِ اللَّهَ وَ ارْدُدْ إِلَى هَؤُلَاءِ الْقَوْمِ أَمْوَالَهُمْ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ ثُمَّ أَمْکَنَنِی اللَّهُ مِنْکَ لَأُعْذِرَنَّ إِلَى اللَّهِ فِیکَ وَ لَأَضْرِبَنَّکَ بِسَیْفِی الَّذِی مَا ضَرَبْتُ بِهِ أَحَداً إِلَّا دَخَلَ‏  النَّارَ

وَ وَ اللَّهِ لَوْ أَنَّ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ فَعَلَا مِثْلَ الَّذِی فَعَلْتَ مَا کَانَتْ لَهُمَا عِنْدِی هَوَادَهٌ وَ لَا ظَفِرَا مِنِّی بِإِرَادَهٍ حَتَّى آخُذَ الْحَقَّ مِنْهُمَا وَ أُزِیحَ الْبَاطِلَ عَنْ مَظْلَمَتِهِمَا

وَ أُقْسِمُ بِاللَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ مَا یَسُرُّنِی أَنَّ مَا أَخَذْتَهُ مِنْ أَمْوَالِهِمْ حَلَالٌ لِی أَتْرُکُهُ مِیرَاثاً لِمَنْ بَعْدِی

فَضَحِّ رُوَیْداً فَکَأَنَّکَ قَدْ بَلَغْتَ الْمَدَى وَ دُفِنْتَ تَحْتَ الثَّرَى وَ عُرِضَتْ عَلَیْکَ أَعْمَالُکَ بِالْمَحَلِّ الَّذِی یُنَادِی الظَّالِمُ فِیهِ بِالْحَسْرَهِ وَ یَتَمَنَّى الْمُضَیِّعُ فِیهِ الرَّجْعَهَ وَ لاتَ حِینَ مَناصٍ

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۲۰  

المختار الاربعون و من کتاب له علیه السلام الى بعض عماله‏

أما بعد، فإنی کنت أشرکتک فی أمانتی، و جعلتک شعاری‏ و بطانتی، و لم یکن فی أهلی رجل أوثق منک فی نفسی لمواساتی و موازرتی و أداء الأمانه إلى، فلما رأیت الزمان على ابن عمک قد کلب، و العدو قد حرب، و أمانه الناس قد خزیت، و هذه الأمه قد فنکت و شغرت، قلبت لابن عمک ظهر المجن، ففارقته مع المفارقین، و خذلته مع الخاذلین، و خنته مع الخائنین فلا ابن عمک آسیت، و لا الأمانه أدیت، و کأنک لم تکن الله ترید بجهادک، و کأنک لم تکن على بینه من ربک، و کأنک إنما کنت تکید هذه الأمه عن دنیاهم، و تنوی غرتهم عن فیئهم، فلما أمکنتک الشده فی خیانه الأمه أسرعت الکره، و عاجلت الوثبه، و اختطفت ما قدرت علیه من أموالهم المصونه لأراملهم و أیتامهم اختطاف الذئب الأزل دامیه المعزى الکسیره، فحملته إلى الحجاز رحیب الصدر بحمله، غیر متأثم من أخذه، کأنک- لا أبا لغیرک- حدرت إلى أهلک تراثک من أبیک و أمک، فسبحان الله! أ ما تؤمن بالمعاد؟ أ و ما تخاف نقاش الحساب؟

أیها المعدود- کان- عندنا من ذوى الألباب، کیف تسیغ شرابا و طعاما و أنت تعلم أنک تأکل حراما و تشرب حراما؟ و تبتاع الإماء و تنکح النساء من مال‏ الیتامى و المساکین و المؤمنین و المجاهدین الذین أفاء الله علیهم هذه الأموال، و أحرز بهم هذه البلاد!! فاتق الله و أردد إلى هؤلاء القوم أموالهم، فإنک إن لم تفعل ثم أمکننى الله لأعذرن إلى الله فیک، و لأضربنک بسیفى الذی ما ضربت به أحدا إلا دخل النار! و الله لو أن الحسن و الحسین فعلا مثل الذی فعلت ما کانت لهما عندی هواده، و لا ظفرا منی بإراده، حتى آخذ الحق منهما، و أزیل الباطل عن مظلمتهما، و أقسم بالله رب العالمین: ما یسرنی أن ما أخذته من أموالهم حلال لی أترکه میراثا لمن بعدی، فضح رویدا فکأنک قد بلغت المدى، و دفنت تحت الثرى، و عرضت علیک أعمالک بالمحل الذی ینادى الظالم فیه بالحسره، و یتمنى المضیع فیه الرجعه، و لات حین مناص.

اللغه

(الأمانه): الودیعه، قال الشارح المعتزلی «ص ۱۶۸ ج ۱۶»: جعلتک شریکا فیما قمت فیه من الأمر، و ائتمننى الله علیه من سیاسه الأمه، و سمى الخلافه أمانه، (الشعار): ما یلی الجسد من الثیاب، (و بطانه الرجل): خاصته، (کلب الزمان) اشتد، (حرب العدو): استأسد و اشتد غضبه، (و الفنک):التعدی و الغلبه (شغرت) الأمه: خلت من الخیر، و شغر البلد خلا من الناس و قیل معناه: تفرقت.

(و قلبت له ظهر المجن): إذا کنت معه فصرت علیه، و أصل ذلک أن الجیش إذا لقوا العدو کانت ظهور مجانهم إلى وجه العدو، و إذا صاروا مع العدو قلبوها إلى رئیسهم الذی فارقوه. (أسرعت الکره) أی حملت على جمع الأموال (الذئب الأزل): خفیف الورکین و ذلک أشد على عدوه، (نقاش الحساب): مناقشته، (و الهواده): المصالحه و المصانعه (فضح رویدا) أمر بالأناه و السکون، و أصلها الرجل یطعم إبله ضحى و یسیرها مسرعا لیسیر فلا یشبعها: فیقال له: ضح رویدا، (المناص): المهرب و المخلص و (النوص): الهرب و التخلص.

الاعراب‏

ابن عمک: مفعول مقدم لقوله: «آسیت»، الله: مفعول ترید قدم علیه و جمله ترید بجهادک خبر لم تکن، اختطاف الذئب مفعول مطلق نوعى لقوله:«اختطفت»، کان: کأنه زائده أن ما أخذت: مؤول بالمصدر أى المأخوذ من أموالهم و فاعل لقوله «یسرنی» و حلال بدل منه، رویدا نائب للمفعول المطلق و صفه لمحذوف أى ضحى رویدا، حین مناص اسم لا و خبرها محذوف.

المعنى‏

و مما یوجب الأسف المحرق هذا الکتاب المخاطب به أحد خواصه من بنی عشیرته و الأکثر على أنه‏ عبد الله بن عباس‏، فالظاهر أنه لما کتب علیه السلام إلیه کتابه بعد مقتل‏ محمد بن أبی بکر، و قد مر آنفا أیس ابن عباس من إدامه حکومته العادله و علم أن الحکومه تقع فی ید أعدائه و أعداء بنی هاشم و أقل ما ینتقمون منهم منعهم عن حقوقهم و ایقاعهم فی ضیق المعاش و ضنک العیش فادخر من بیت مال البصره مقادیر یظهر من کتابه علیه السلام أنها کثیره تسع لابتیاع العقار فی مکه و المدینه و الطائف و ابتیاع العبید و نکاح الأزواج. و قد أثر عمله هذا فی قلبه الشریف حیث یتوجه إلى تأمین معاش عشرات الالوف من الأرامل و الأیتام اللاتى قتل أزواجهن و آباؤهم فی معارک جمل‏ و صفین و لا کفیل لهن فی معاشهن، و کان ما یجمع فی بیت مال البصره مبلغا کثیرا یسد کثیرا من حاجته فی هذه الأرامل و الأیتام فالتهب قلبه الشریف من هذا الاختطاف و الاختلاس الذی ارتکبه مثل ابن عباس أو من یقارنه أو یقاربه من أهله و عشیرته، فرماه من لسانه الشریف بسهام ما أغرزها فی القلب و سیوف ما أقطعها للوتین و کان ابن عباس یتوجه إلى حاله علی الروحیه فیبادر إلى جوابه بأخصر عباره و یشیر إلى عذره فی خیانته. قال الشارح المعتزلی «ص ۱۷۰ ج ۱۶ ط مصر»: و قد روى أرباب هذا القول «أى القول بأن هذا الکتاب خطاب إلى عبد الله بن عباس» أن عبد الله بن عباس کتب إلى علی علیه السلام جوابا عن هذا الکتاب، قالوا: و کان جوابه:أما بعد، فقد أتانی کتابک تعظم علی ما أصبت من بیت مال البصره، و لعمری إن حقی فی بیت المال أکثر مما أخذت، و السلام. هذا و قد ذکر فی نسخه شرح ابن أبی الحدید کتابا منه‏ إلى بعض عماله‏ لم یذکر فی نسخه شرح ابن میثم نذکره هنا تتمیما للفائده

قال:الأصل: و من کتاب له علیه السلام إلى بعض عماله: أما بعد، فقد بلغنی عنک أمر إن کنت فعلته فقد أسخطت ربک، و عصیت إمامک، و أخزیت أمانتک، بلغنی أنک جردت الأرض فأخذت ما تحت قدمیک و أکلت ما تحت یدیک، فارفع الى حسابک، و اعلم أن حساب الله أعظم من حساب الناس، و السلام‏.

الترجمه

از نامه ‏اى که آن حضرت علیه السلام بیکى از کارگزارانش نوشت:

أما بعد براستى که من تو را در ریاست خود که سپرده بمن بود شریک کردم و تو را همراز دل و همکار حکمرانى خویش نمودم، در میان خاندانم در نظرم مردى از تو بیشتر براى همدردى و پشتیبانیم وجود نداشت، و در پرداخت سپرده و أمانت‏ بهتر مورد اعتماد نبود، چون دیدى که روزگار بر عمو زاده‏ ات دست انداخت و سخت گرفت و دشمن چیره شد و اختیار را از دست گرفت، و مردم در أمانت دارى خیانت کردند و برسوائی گرائیدند، و این ملت اسلامى ربوده شده و پریشان و بدبخت گردید، تو پشت بعموزاده خود دادى و از او برگشتى، و بهمراهى آنان که از او جدا شدند جدا شدى و بهمراهى آن دسته بیوفا از او گسستى و با خیانتکاران وى پیوستى، نه با عموزاده خود همدردى و غمخوارى کردى، و نه أمانت خود را پرداختى، گویا این که تو در جهاد و تلاش خود خدا را نخواستى و گویا که در برابر پروردگارت گواه روشن بر طریقه حق نداشتى، و گویا که همانا تو براى بدست آوردن دنیاى این ملت با آنها نیرنگ باختى و در دل داشتى که آنها را فریب بدهى و بیت المال آنها را براى خودت ببرى، و چون سختى روزگار براى خیانت بر امت بتو فرصت داد شتابانه بیورش پرداختى و بزودى جست و خیر را آغاز کردى، و هر چه را توانستی از أموال آنان که پشتوانه زندگى بیوه زنان و کودکان بى ‏پدر آنان بود در ربودى چونان که گرگ لاغر کفل بزغاله شکسته استخوان خونین را در مى ‏رباید.

این أموال بیت المال را بر گرفتى و با دل خوش بحجاز فرستادى و خود را از برگرفتن آن گناه کار ندانستى، گویائى که- جز تو بى‏ پدر باد- ارث پدر و مادرت را بسوى خاندانت سرازیر کردى، سبحان الله، تو بروز رستاخیز ایمان ندارى؟ تو از خورده‏ گیری حساب قیامت خبر ندارى؟! ای آنکه نزد ما در شمار خردمندان و دلداران و هشیاران بودی چگونه بر خود نوشابه و خوراکى را گوارا مى ‏داری که مى ‏دانى حرام مى‏ خورى و حرام مى‏ نوشى؟؟ و چطور از مال یتیمان و مستمندان و مؤمنان و جانبازان کنیزان مى ‏خرى و زنانى بهمسرى در مى ‏آورى از مال کسانى که خداوند این أموال را غنیمت و بهره آنها مقرر داشته و بوجود آنها این بلاد اسلامى را در برابر دشمنان نگه داشته است، از خدا بپرهیز أموال اینان را بدانها باز گردان، زیرا اگر این کار را نکنى، و مال مردم را به آنها باز پس ندهى و سپس‏ خداوند مرا بر تو مسلط کند و بچنگ من افتى من نزد خداوند در عقوبت تو معذورم و هر آینه تو را از دم تیغ خود بگزرانم، همان شمشیرى که بکسى نزدم مگر آنکه بدوزخ رفت.

بخدا سوگند اگر حسن و حسینم بمانند کاری که تو کردی بکنند براى آنها در نزد من هیچ مسامحه و سازشى نیست و بجلب اراده من بسود خود پیروز نخواهند شد تا آنکه حق را از آنها بستانم و زنگ باطل را از ستمى که کردند بزدایم، من بخداوند پروردگار جهانیان سوگند مى‏ خورم: که خوش نداشتم آنچه را تو بر گرفتى و بردى از أموال مردم برایم از راه حلال میسر باشد و آنها را براى کسانم پس از خود بارث بگذارم. آرام بران و بیندیش گویا تو باخر عمر خود رسیدی، و زیر خاک تیره بگور اندر شدى و کردارت برخت کشیده شده، در همان جا که ستمکار فریاد افسوس بر آورد، و بنده ضایع روزگار و بدکردار آرزوى برگشت بدنیا دارد، و راه چاره ‏ای وجود ندارد.

«ترجمه نامه ‏اى که در شرح ذکر شده است»:

أما بعد بمن از تو گزارش کاری رسیده که اگر آن را کرده باشى محققا پروردگار ترا بخشم آوردی و امام خود را نافرمانى کردی، و أمانت خود را خیانت کردى، و کارش را برسوائى کشاندی، بمن گزارش رسیده که تو سر زمین حکومتت را لخت کردى، و هر چه زیر پایت بوده بر گرفتى و آنچه در پیش رویت بوده خوردی حساب خود را بمن صورت بده و بدانکه حساب خداوند از حساب مردم بزرگتر است، و السلام.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۱۳

حتما ببینید

نهج البلاغه نامه ها نامه شماره ۷۵ شرح میر حبیب الله خوئی(به قلم علامه حسن زاده آملی )

نامه ۷۶ صبحی صالح ۷۶- و من وصیه له ( علیه‏ السلام  ) لعبد الله …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code