خانه / 30 نامه هاشرح و ترجمه میر حبیب الله خوئی / نهج البلاغه نامه ها نامه شماره ۳۸ شرح میر حبیب الله خوئی(به قلم علامه حسن زاده آملی )

نهج البلاغه نامه ها نامه شماره ۳۸ شرح میر حبیب الله خوئی(به قلم علامه حسن زاده آملی )

نامه ۳۸ صبحی صالح

۳۸- و من کتاب له ( علیه ‏السلام  ) إلى أهل مصر لما ولى علیهم الأشتر

مِنْ عَبْدِ اللَّهِ عَلِیٍّ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ إِلَى الْقَوْمِ الَّذِینَ غَضِبُوا لِلَّهِ حِینَ‏   عُصِیَ فِی أَرْضِهِ وَ ذُهِبَ بِحَقِّهِ فَضَرَبَ الْجَوْرُ سُرَادِقَهُ عَلَى الْبَرِّ وَ الْفَاجِرِ وَ الْمُقِیمِ وَ الظَّاعِنِ فَلَا مَعْرُوفٌ یُسْتَرَاحُ إِلَیْهِ وَ لَا مُنْکَرٌ یُتَنَاهَى عَنْهُ

أَمَّا بَعْدُ فَقَدْ بَعَثْتُ إِلَیْکُمْ عَبْداً مِنْ عِبَادِ اللَّهِ لَا یَنَامُ أَیَّامَ الْخَوْفِ وَ لَا یَنْکُلُ عَنِ الْأَعْدَاءِ سَاعَاتِ الرَّوْعِ أَشَدَّ عَلَى الْفُجَّارِ مِنْ حَرِیقِ النَّارِ وَ هُوَ مَالِکُ بْنُ الْحَارِثِ أَخُو مَذْحِجٍ

فَاسْمَعُوا لَهُ وَ أَطِیعُوا أَمْرَهُ فِیمَا طَابَقَ الْحَقَّ فَإِنَّهُ سَیْفٌ مِنْ سُیُوفِ اللَّهِ لَا کَلِیلُ الظُّبَهِ وَ لَا نَابِی الضَّرِیبَهِ فَإِنْ أَمَرَکُمْ أَنْ تَنْفِرُوا فَانْفِرُوا وَ إِنْ أَمَرَکُمْ أَنْ تُقِیمُوا فَأَقِیمُوا فَإِنَّهُ لَا یُقْدِمُ وَ لَا یُحْجِمُ وَ لَا یُؤَخِّرُ وَ لَا یُقَدِّمُ إِلَّا عَنْ أَمْرِی

وَ قَدْ آثَرْتُکُمْ بِهِ عَلَى نَفْسِی لِنَصِیحَتِهِ لَکُمْ وَ شِدَّهِ شَکِیمَتِهِ عَلَى عَدُوِّکُمْ

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۲۰  

المختار الثامن و الثلاثون و من کتاب له علیه السلام الى أهل مصر، لما ولى علیهم الاشتر رحمه الله‏

من عبد الله علی أمیر المؤمنین إلى القوم الذین غضبوا لله حین‏ عصى فی أرضه، و ذهب بحقه، فضرب الجور سرادقه، على البر و الفاجر، و المقیم و الظاعن، فلا معروف یستراح إلیه، و لا منکر یتناهى عنه. أما بعد، فقد بعثت إلیکم عبدا من عباد الله، لا ینام أیام الخوف، و لا ینکل عن الأعداء ساعات الروع، أشد على الفجار من حریق النار، و هو مالک ابن الحارث أخو مذحج، فاسمعوا له، و أطیعوا أمره فیما طابق الحق، فإنه سیف من سیوف الله، لا کلیل الظبه، و لا نابى الضریبه، فإن أمرکم أن تنفروا فانفروا، و إن أمرکم أن تقیموا فأقیموا، فإنه لا یقدم و لا یحجم، و لا یؤخر و لا یقدم، إلا عن أمری، و قد آثرتکم به على نفسی لنصیحته لکم، و شده شکیمته على عدوکم.

اللغه

(السرادق) جمع سرادقات: الفسطاط الذی یعد فوق صحن البیت، (الظاعن):

الراحل، (النکول): الرجوع، (الظبه) بالتخفیف: حد السیف، و (النابى) من السیوف: الذی لا یقطع، (الاحجام): ضد الإقدام، (شدید الشکیمه):

القوى الأبى، و أصل الشکیمه: الحدیده المعترضه فی فم الفرس.

الاعراب‏

یستراح إلیه: جمله فعلیه خبر للاء المشبهه بلیس و المقصود الاخبار عن سلب‏ اطمینان الناس على ما یتظاهر به عمال عثمان من إقامه الصلاه و نحوها، و کذا قوله: یتناهى عنه، خبر و المقصود عدم النهى عن المنکر، لا ینام: فعلیه و صفه لقوله: «عبدا».

المعنى‏

وجه‏ علیه السلام کتابه‏ هذا إلى‏ الأخیار الوجهاء من‏ أهل مصر الذین‏ نقموا على المظالم الواقعه بید عمال‏ عثمان‏ فی‏ مصر و قاموا للنهى عنها و بعثوا وفدا إلى عثمان یطلبون عزل عاملهم و استبداله برجل صالح، و قد استظهر الشارح المعتزلی من هذا العنوان الوصفی رضاء علی علیه السلام‏ بقتل عثمان و قال فی «ص ۱۵۸ ج ۱۶ ط مصر»: هذا الفصل یشکل علی تأویله، لأن‏ أهل مصر هم الذین قتلوا عثمان و إذا شهد أمیر المؤمنین علیه السلام‏ أنهم‏ غضبوا لله حین عصی فی الأرض‏، فهذه شهاده قاطعه على عثمان بالعصیان. ثم تعسف باعترافه فی الجواب عنه فی کلام طویل.

أقول: لا وجه لهذا الاستظهار فإن المخاطب بهذا الکلام من‏ أهل مصر هم الموصوفون بما ذکره علیه السلام منهم، و لا یلزم أن یکون قتله عثمان داخلا فیهم.و العجب من ابن میثم حیث یقول «ص ۸۳ ج ۵»، فإن قلت: فیلزم أن یکون علیه السلام راضیا بقتل‏ عثمان‏، إذ مدح قاتله على المسیر بقتله.

أقول: قد عرفت أن الخطاب فی الکتاب لم یوجه إلى عامه أهل مصر و لا إلى قتله عثمان و لا وجه لهذا الاستنکار و التعرض للجواب من ابن میثم.

و قد بالغ علیه السلام فی کتابه هذا فی مدح‏ الأشتر و تعریفه، و ذلک لتقریبه إلى أفکار أهل مصر، فإنهم ینظرون إلى کبار أصحاب رسول الله صلى الله علیه و آله فی أمر الحکومه و الولایه علیهم و یخضعون للصحابی و الأشتر من التابعین فیثقل علیهم الانقیاد إلى طاعته و الخضوع لحکومته خصوصا بعد حکومه محمد بن أبی بکر المعظم عند أهل مصر بأبیه و نسبه القرشی، و لهذا وصف‏ الأشتر فی خاتمه کتابه هذا بقوله: (فإنه لا یقدم و لا یحجم، و لا یؤخر و لا یقدم إلا عن أمری) لیقنع أهل مصر بأن الامر لهم‏ و الحاکم علیهم هو نفسه و أن‏ الأشتر آله و واسطه لإیصال أوامره إلیهم، فهو نفسه وال علیهم و حاکم بینهم.

قال الشارح المعتزلی «ص ۱۵۹ ج ۱۶ ط مصر»: و هذا إن کان قاله مع أنه قد سنح له أن یعمل برأیه فی امور الحرب من غیر مراجعته فهو عظیم جدا لأنه یکون قد أقامه مقام نفسه، و جاز أن یقول: إنه لا یفعل شیئا إلا عن أمری و إن کان لا یراجعه فی الجزئیات على عاده العرب فی مثل ذلک، لأنهم یقولون فیمن یثقون به نحو ذلک.

أقول: کان‏ الأشتر رحمه الله‏ بطیب طینته و حسن استعداده و کمال خلوصه له علیه السلام تأدب بادابه و لمس بقلبه الطاهر روحیته الشریفه فینعکس فی نفسه إرادته و مشیته علیه السلام فکأنه کانت مرآه مجلوه محاذیه لنفس علی علیه السلام أینما کان، فما أراد إلا ما أراده، و ما شاء إلا ما شاء کما أن نفس النبی صلى الله علیه و آله کانت مرآه مجلوه تجاه مشیه الله تعالى فیطبع فیها ما یشاء الله، فکان صلى الله علیه و آله «ما ینطق عن الهوى إن هو إلا وحی یوحى‏» فأنزل الله تعالى فی حقه «ما آتاکم الرسول فخذوه و ما نهاکم عنه فانتهوا ۷- الحشر».ثم نبه على علو مقام‏ الأشتر رأیا و إقداما بقوله: (و قد آثرتکم به على نفسی).

الترجمه

از نامه ‏اى که در باره حکومت مالک اشتر بر مصر به أهل مصر نوشت:

از طرف بنده خدا علی أمیر مؤمنان بسوى مردمى که براى خداوند بخشم آمدند چون در سرزمین آنان نافرمانى حضرت او شد و حق اطاعت او را از میان بردند و ستمکارى و نا روا خیمه سیاه خود را بر فراز سر نیکوان و بدکاران و مقیمان و کوچ کنان آن شهرستان برافراشت و همه را فرو گرفت، و کار خیرى نماند که وسیله آسایش باشد و کار زشتى نماند که از آن جلوگیرى شود.

أما بعد، محققا من یکى از بندگان خدا را بسوى شما گسیل داشتم که در روزگار نا أمن خواب ندارد، و در هنگام هراس از تعقیب دشمنان سر باز نمى‏ زند، بر جان نابکاران از زبانه آتش سخت‏تر در گیرد.

او مالک بن حارث از تیره مذحج است نسبت بأو شنوا باشید، و در آنچه مطابق حق است از او فرمان برید، زیرا که او شمشیریست از شمشیرهاى خدا بر جان دشمنان دین نه دمش کند است و نه ضربتش بى أثر، اگر بشما فرماید، بسیج شوید، بسیج شوید، و اگر فرماید: در جاى خود بمانید، بمانید، زیرا که او پیش نرود و عنان در نکشد و عقب ننشیند، و پیش نتازد مگر بفرمان خود من، من او را از خود باز گرفتم و بشما دادم، چون خیر اندیش شما و سخت گیر و شکننده دشمن شما است.

منهاج ‏البراعه فی ‏شرح ‏نهج ‏البلاغه(الخوئی)//میر حبیب الله خوئی

بازدیدها: ۷

حتما ببینید

نهج البلاغه نامه ها نامه شماره ۷۵ شرح میر حبیب الله خوئی(به قلم علامه حسن زاده آملی )

نامه ۷۶ صبحی صالح ۷۶- و من وصیه له ( علیه‏ السلام  ) لعبد الله …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code