خانه / 30 نامه هاشرح و ترجمه میر حبیب الله خوئی / نهج البلاغه نامه ها نامه شماره ۳۶ شرح میر حبیب الله خوئی(به قلم علامه حسن زاده آملی )

نهج البلاغه نامه ها نامه شماره ۳۶ شرح میر حبیب الله خوئی(به قلم علامه حسن زاده آملی )

نامه ۳۶ صبحی صالح

۳۶- و من کتاب له ( علیه‏ السلام  ) إلى أخیه عقیل بن أبی طالب فی ذکر جیش أنفذه إلى بعض الأعداء و هو جواب کتاب کتبه إلیه عقیل‏

فَسَرَّحْتُ إِلَیْهِ جَیْشاً کَثِیفاً مِنَ الْمُسْلِمِینَ فَلَمَّا بَلَغَهُ ذَلِکَ شَمَّرَ هَارِباً وَ نَکَصَ نَادِماً فَلَحِقُوهُ بِبَعْضِ الطَّرِیقِ وَ قَدْ طَفَّلَتِ الشَّمْسُ لِلْإِیَابِ فَاقْتَتَلُوا شَیْئاً کَلَا وَ لَا

فَمَا کَانَ إِلَّا کَمَوْقِفِ سَاعَهٍ حَتَّى نَجَا جَرِیضاً بَعْدَ مَا أُخِذَ مِنْهُ بِالْمُخَنَّقِ وَ لَمْ یَبْقَ مِنْهُ غَیْرُ الرَّمَقِ فَلَأْیاً بِلَأْیٍ مَا نَجَا

فَدَعْ عَنْکَ قُرَیْشاً وَ تَرْکَاضَهُمْ فِی الضَّلَالِ وَ تَجْوَالَهُمْ فِی الشِّقَاقِ وَ جِمَاحَهُمْ فِی التِّیهِ

فَإِنَّهُمْ قَدْ أَجْمَعُوا عَلَى حَرْبِی کَإِجْمَاعِهِمْ عَلَى حَرْبِ رَسُولِ اللَّهِ ( صلى ‏الله‏ علیه ‏وآله ‏وسلم  )قَبْلِی فَجَزَتْ قُرَیْشاً عَنِّی الْجَوَازِی فَقَدْ قَطَعُوا رَحِمِی وَ سَلَبُونِی سُلْطَانَ ابْنِ أُمِّی

وَ أَمَّا مَا سَأَلْتَ عَنْهُ مِنْ رَأْیِی فِی الْقِتَالِ فَإِنَّ رَأْیِی قِتَالُ الْمُحِلِّینَ حَتَّى أَلْقَى اللَّهَ لَا یَزِیدُنِی کَثْرَهُ النَّاسِ حَوْلِی عِزَّهً وَ لَا تَفَرُّقُهُمْ عَنِّی وَحْشَهً

وَ لَا تَحْسَبَنَّ ابْنَ أَبِیکَ وَ لَوْ أَسْلَمَهُ النَّاسُ مُتَضَرِّعاً مُتَخَشِّعاً وَ لَا مُقِرّاً لِلضَّیْمِ وَاهِناً وَ لَا سَلِسَ الزِّمَامِ‏ لِلْقَائِدِ وَ لَا وَطِی‏ءَ الظَّهْرِ لِلرَّاکِبِ الْمُتَقَعِّدِوَ لَکِنَّهُ کَمَا قَالَ أَخُو بَنِی سَلِیمٍ

  فَإِنْ تَسْأَلِینِی کَیْفَ أَنْتَ فَإِنَّنِی
صَبُورٌ عَلَى رَیْبِ الزَّمَانِ صَلِیبُ‏

یَعِزُّ عَلَیَّ أَنْ تُرَى بِی کَآبَهٌ
فَیَشْمَتَ عَادٍ أَوْ یُسَاءَ حَبِیبُ‏

شرح وترجمه میر حبیب الله خوئی ج۲۰  

المختار السادس و الثلاثون من کتاب له علیه السلام الى عقیل بن ابى طالب فى ذکر جیش أنفذه الى بعض الاعداء، و هو جواب کتاب کتبه الیه‏

فسرحت إلیه جیشا کثیفا من المسلمین، فلما بلغه ذلک شمر هاربا، و نکص نادما، فلحقوه ببعض الطریق و قد طفلت الشمس للإیاب، فاقتتلوا شیئا کلا و لا، فما کان إلا کموقف ساعه حتى نجا جریضا بعد ما أخذ منه بالمخنق، و لم یبق منه غیر الرمق فلأیا بلأى ما نجا فدع عنک قریشا و ترکاضهم فی الضلال و تجوالهم فی الشقاق و جماحهم فی التیه، فإنهم قد أجمعوا على حربی کإجماعهم على حرب رسول الله «صلى الله علیه و آله» قبلی، فجزت قریشا عنی الجوازی،

فقد قطعوا رحمی، و سلبونی سلطان ابن أمی. و أما ما سألت عنه من رأیی فی القتال، فإن رأیی قتال المحلین حتى ألقى الله، لا یزیدنی کثره الناس حولی عزه، و لا تفرقهم عنی وحشه، و لا تحسبن ابن أبیک- و لو أسلمه الناس- متضرعا متخشعا، و لا مقرا للضیم واهنا، و لا سلس الزمام للقائد، و لا وطى‏ء الظهر للراکب المقتعد، و لکنه کما قال أخو بنی سلیم:

فإن تسألینی کیف أنت؟ فإننی‏صبور على ریب الزمان صلیب‏
یعز على أن ترى بی کابهفیشمت عاد أو یساء حبیب‏

اللغه

(سرحت): أرسلت، (کثیفا): متراکما کثیرا، (شمر): هیأ، (نکص): رجع إلى عقبه، (طفلت) الشمس بالتشدید: إذا مالت للمغیب، (الجریض): أى غص ریقه من شده الجهد و الکرب، و حکى عن الاصمعی، و یقال: هو یجرض نفسه: أى یکاد یموت، (المخنق) بالتشدید: موضع الخنق فی الحیوان من عنقه، (الرمق): بقیه النفس و الروح، (اللأى): الشده و العسر و قیل: البطء، (الاجماع): تصمیم العزم، (الجوازى): جمع جازیه کالجوارى جمع جاریه و هى أنواع العقاب للنفوس السیئه، (المحلین): الناقضین للبیعه یقال لمن نقض عهده و بیعته: محل و لمن حفظه: محرم، (الضیم): الظلم (واهنا): ضعیفا، (المقتعد): الراکب على ظهر البعیر.

الاعراب‏

هاربا: حال، کلا و لا: ظرف مستقر فی محل النصب لأنه صفه لقوله «شیئا» و معناه قلیلا و قلیلا، کموقف ساعه: مستثنى مفرغ فی محل الاسم لقوله‏ (کان) و هو فعل تام لا خبر له، جریضا: حال من فاعل نجا، لأیا: مصدر منصوب قائم مقام الحال، أى نجا مبطئا و العامل فی المصدر محذوف اى أبطأ إبطاء و ما زائده و بلأى: جار و مجرور متعلق بقوله لأیا أى لأیا مقرونا بلأى، ترکاضهم عطف على قریشا و معناه شده العدو و کذا تجوالهم، الجوازی: فاعل جزت.

قال الشارح المعتزلی فی «ص ۱۵۱ ج ۱۶ ط مصر»: هذه کلمه تجرى مجرى المثل، تقول لمن یسی‏ء إلیک و تدعو علیه: جزتک عنى الجوازی، أى أصابتک کل سوء و مجازاه تقدر لعملک.

المعنى‏

أشار السید الرضى رحمه الله أن‏ کتابه علیه السلام‏ هذا جواب عن کتاب کتبه إلیه عقیل‏، و الظاهر أنه‏ أخوه عقیل بن أبى طالب‏ و لم یذکر الشراح أن عقیلا من أی بلد کتب إلیه کتابه هذا، و یشیر جوابه علیه السلام إلى أن کتاب عقیل یتضمن بیان أحد من الغارات التی وجهها معاویه إلى أطراف حکومته فی أیام الهدنه السنویه المقرره بعد صلح صفین، و أن عقیلا تعرض فی کتابه لبیان اضطراب حکومته و إعراض عامه قریش عنه علیه السلام، فیرید استبطان رأیه فی إدامه الحرب مع مخالفیه بعد قله أنصاره و اضطراب أطراف حکومته فی أثر غارات معاویه و قتل کثیر من شیعته، و أجابه علیه السلام بتسریح‏ الجیش‏ فی أثر المغیر و الضغط علیه إلى أن نجا برمق من حیاته.

فیحتمل أن یکون کلامه هذا ناظرا إلى إغاره بسر بن أرطاه على نواحى جزیره العرب من الحجاز و الیمن و الیمامه فانها أشد الغارات و أنکاها و أکثرها قتلا لشیعه علی علیه السلام و أوقعها محلا فی قلوب أنصاره، و قد أشار إلى ذلک الشارح المعتزلی «ص ۱۴۸ ج ۱۶ ط مصر» حیث یقول بعد ذکر المکتوب: قد تقدم ذکر هذا الکتاب فی اقتصاصنا ذکر حال بسر بن أرطاه و غارته على الیمن فی أول الکتاب.

و لکن لم نعثر فی التواریخ على محاصره جیش‏ علی علیه السلام بسرا على هذا الوجه الذی یشعر به هذا الکتاب‏، بل ذکروا أنه لما بلغ إلیه علیه السلام إغاره بسر على المدینه و مکه المکرمه و قتله لشیعته و ذبحه لا بنى عبید الله بن عباس عامله على الیمن، خطب أهل الکوفه و أکثر من ذمهم و تأبینهم، فأجابه حارثه بن قدامه السعدی فرحب علیه السلام به و سرحه فی ألفى رجل من الفرسان، و لما سمع بسر فی الیمن تسریح الجیش من الکوفه خاف و هرب إلى نجران و کان یستخیر من جیش حارثه و یهرب من لقائهم هنا و هنا حتى رجع إلى الشام.

نعم حکى عن ابن أعثم الکوفی أنه لما بلغ بسر إلى أرض الیمامه زحف فی عقبه عبید الله بن عباس فی ألف فارس حتى لقیه و حارب معه و قتله.

و قد تعرض علیه السلام فی‏ جواب کتاب عقیل‏ لامور:

۱- إظهار البساله من قبل‏ المسلمین‏ فی تعقیب المعتدی و ضعفه قبال‏ جیش المسلمین‏ بحیث صار موردا للحمله عند التلاقی مع القرب من غروب الشمس فلم یقدر على المقاومه لیله واحده، قال الشارح المعتزلی «ص ۱۴۹ ج ۱۶ طبع مصر»: و الطفل بالتحریک بعد العصر حین تطفل الشمس للغروب- إلى أن قال-: و قال الراوندی «عند الایاب» عند الزوال و هذا غیر صحیح لأن هذا الوقت لا یسمى طفلا، لیقال إن الشمس قد طفلت فیه.

۲- أنه لا یتوجه إلى نصره قریش‏ له و لا یعبأ بمخالفتهم و أنهم کلا یرکضون‏ فی الضلال‏ و یجولون‏ فی الشقاق‏ معه‏ فی تیه‏ من الطریق‏ و أنهم أجمعوا على حربه کإجماعهم على حرب رسول الله صلى الله علیه و آله‏ و دعا علیهم بقوله: «جزت قریشا عنى الجوازی» و شکى منهم‏ أنهم قطعوا رحمه و سلبوه سلطان ابن امه، قال الشارح المعتزلی «ص ۱۵۱ ج ۱۶ ط مصر»: و سلطان ابن امی‏ یعنی به الخلافه، و ابن امه هو رسول الله صلى الله علیه و آله‏، لأنهما ابنا فاطمه بنت عمرو بن عمران بن عائذ بن مخزوم ام عبد الله و أبى طالب، و لم یقل سلطان ابن أبی، لأن غیر أبی طالب من الأعمام یشترکه فی النسب إلى عبد المطلب.

۳- أبدى رأیه صریحا فی القتال‏ مع‏ المحلین‏ و هم الخارجون من المیثاق‏ و البیعه یعنی البغاه و المخالفین مع الإمام المفترض الطاعه، و یقال لکل من خرج عن الإسلام أو حارب فی الحرم أو فی الأشهر الحرم: محل، و بین أنه لا ینقاد للعتاه و لا یقر بالضیم و لا یعرضه و هن و فتور مهما قل ناصره و کثر أعداؤه.

الترجمه

ترجمه از نامه ‏اى که بعقیل در باره اعزام قشون به برخى دشمنان نوشته در پاسخ نامه وى:

من قشونى انبوه از مسلمانان را بسوى او گسیل داشتم، و چون این قشون به وى رسید براى گریختن کمر را تنگ بربست و با پشیمانى فراوان بدنبال برگشت، قشون به تعقیب او پرداخت و در نیمه راهش دریافت و خورشید بدامن مغرب سرازیر شده بود جنگى ناچیز در میانه در گرفت و با نبردى اندک که باندازه ایست ساعتى بود شکست خورده، نیمه جانى با رنج فراوان از معرکه بدر برد، چون گلو گیر شده بود و جز رمقى بر تن نداشت و بکندى و سختى خود را نجات داد.

یاد قریش را از نهاد بدر کن که دو سپه بوادى گمراهى مى ‏تازند و در میدان تفرقه اندازى جولان مى ‏زنند و خود را به گمگاه شقاوت پرتاب مى ‏نمایند، راستى که همگى تصمیم دارند با من پیکار کنند چنانچه همه تصمیم داشتند تا با رسول خدا صلى الله علیه و آله پیش از من پیکار کردند، هر گونه کیفر و سزا بر قریش باد که براستى با من قطع رحم کردند و از من بریدند و خلافت همزاد و پسر مادرم را از من باز گرفتند.

أما این که از نظر من در باره جنگ پرسیدى، راستى که رأى من بر آنست که با شکننده‏هاى عهد و میثاق دیانت بجنگم تا بخدا برسم، فزونى مردم در دنبال من براى من عزتى نیفزاید، و جدا شدن آنها از من مایه هراس من نگردد گمان مبر پسر پدرت- و گر چه همه مردمش از دست بدهند و او را تنها بگذارند- زاری و زبونی پیشه سازد و بستم ستمکاران تن در دهد و سست گردد و مهارش را

آرام بدست پیشوائى سپارد و پشت خود را براى را کبى هموار گیرد و خم کند، ولى او چنانست که شاعر بنى سلیم سروده:

اگر پرسى که چونى راست گویم‏که در ریب زمان سخت و شکیبا
نخواهم در رخ من غم ببینى‏که دشمن شاد گردد، دوست رسوا

بازدیدها: ۲۰

حتما ببینید

نهج البلاغه نامه ها نامه شماره ۷۵ شرح میر حبیب الله خوئی(به قلم علامه حسن زاده آملی )

نامه ۷۶ صبحی صالح ۷۶- و من وصیه له ( علیه‏ السلام  ) لعبد الله …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code