خانه / الباب السادس / خطبه ها خطبه شماره ۲۱ منهاج ‏الولایه فی ‏شرح‏ نهج‏ البلاغه به قلم ملا عبدالباقی صوفی تبریزی (تحقیق وتصحیح حبیب الله عظیمی)

خطبه ها خطبه شماره ۲۱ منهاج ‏الولایه فی ‏شرح‏ نهج‏ البلاغه به قلم ملا عبدالباقی صوفی تبریزی (تحقیق وتصحیح حبیب الله عظیمی)

خطبه ۲۱ صبحی صالح

و من خطبه له ع و هی کلمه جامعه للعظه و الحکمه

فَإنَّ الْغَایَهَ اءَمَامَکُمْ، وَ إ نَّ وَرَاءَکُمُ السَّاعَهَ تَحْدُوکُمْ، تَخَفَّفُوا تَلْحَقُوا، فَإ نَّما یُنْتَظَرُ بِاءَوَّلِکُمْ آخِرُکُمْ.
اءَقُولُ: إ نَّ هذَا الْکَلامَ لَوْ وُزِنَ بَعْدَ کَلامِ اللّهِ سُبْحانَهُ، وَ بَعْدَ کَلامِ رَسُولِ اللّه ص بِکُلٍ کَلامٍ لَمالَ بِهِ راجحا وَ بَرَّزَ عَلَیْهِ سابِقا. فَاءَمَا قَوْلُهُ ع تَخَفَّفُوا تَلْحَقُوا فما سُمِعَ کَلامُ اءَقَلُّ مِنْهُ مَسْمُوعا وَ لا اءَکْثَرُ مَحْصُولا، وَ ما اءَبْعَدَ غَوْرَها مِنْ کَلِمَهٍ، وَاءَنْقَعَ نُطْفَتَها مِنْ حِکْمَهٍ، وَ قَدْ نَبَّهْنا فِی کِتابِ الْخَصائِصِ عَلى عِظَمِ قَدْرِها وَ شَرَفِ جَوْهَرِها.

الباب السادس فی الوصایا و النصائح الشافیه و التذکیر و الزواجر البالغه

من کتاب منهاج الولایه فی نهج البلاغه فی الوصایا و النصائح الشافیه و التذکیر و الزواجر البالغه

خطبه ۲۱

و من خطبه له-  علیه الصّلوه و السّلام- :«ألا و إنّ الغایه أمامکم، و إنّ وراءکم السّاعه تحدوکم.» بدانید که بدرستى که غایت و حال آخرت پیش روى شما است، و بدرستى که از پس پشت شما است زمانه، مى راند شما را.

أراد بالغایه حال الآخره: من جنّه تطلب أو نار تهرب عنها ممّا هو متوجّه الیه، و غایه الانسان ینتهى الیها، و بذلک الاعتبار صدق علیها أنّها أمام، و استعار لفظه لها، و الساعه القیامه و الموت، و کونها وراء بالعتبار کونها مهروبا منها، و المهروب منه خلفت الهارب.

«تخفّفوا تلحقوا،» سبکبار شوید تا برسید و ملحق گردید به آن سبکباران که پیش از شما رفتند از انبیا و اولیا.

حافظ:

از زبان سوسن آزاده‏ ام آمد به گوش
کاندر این دیر کهن حال سبکباران خوش است‏

بار تا چندى کشى، بى ‏بار باش
گر دمى باقى است برخوردار باش‏

أشار بالتخفیف الى الزاهد الحقیقى الذى به یتخفّف المسافرون الى اللّه، من أثقال الدنیا و أوزارها المانعه من الصعود الى قرب الحضره، و بذلک یلحق بمنازل الابرار.

  اى شده عمرى گران بار گناه
مى ‏نترسى پیش و پس آبى سیاه‏

با دلى چون آهن و بارى گران‏
کى رسد کشتى ایمان با کران‏

و الکلمتان فی قوّه شرط و جزاء، أى لم تلحقوا بأهل الحقائق الّا بقطع العلائق.

«فإنّما ینتظر بأوّلکم و آخرکم.» پس بدرستى که منتظر نیست به اوّل شما إلّا آخر شما.

أى إنّما ینتظر بالقیامه الکبرى على اوّلکم و من سبق منکم، و وصول کلّ إلى ما یستحقّه من کمال رحمه أو عذاب، لحوق الآخرین الذین لم یموتوا.

اى دل غافل دمى بیدار شو
چند بد مستى کنى هشیار شو

رفتگان اندر نخستین منزلند
منتظر بنشسته و مستعجلند

بیش ار این در بند خودشان مى ‏مدار
چندشان فرمایى آخر انتظار

قال السید: «و أنا أقول: إنّ هذا الکلام لو وزن، بعد کلام اللّه سبحانه و کلام رسول اللّه-  صلّى اللّه علیه و آله و سلّم-  بکلّ کلام لمال به راجحا، و برز علیه سابقا. فأمّا قوله-  علیه السلام- : «تخفّفوا تلحقوا» فما سمع کلام أقلّ منه مسموعا و لا اکثر محصولا، و ما ابعد غورها من کلمه و أنفع نطفتها من حکمه»«» قال الشارح: استعار السیّد لفظ النطفه، و هو الماء القلیل الصافى، لما فیها من الحکمه. قال بعض البلغاء: إنّ السیّد الرضىّ-  رحمه اللّه تعالى-  قد أطرى على قوله-  علیه السلام- : «ألا و إنّ الغایه أمامکم، و إنّ وراءکم السّاعه تحدوکم. تخفّفوا تلحقوا،» و اغفال قوله-  علیه السلام- : «ینتظر بأوّلکم آخرکم» من مثله غریب، فإنّ المعنى فی هذه الکلمات أغرب و أعجب. فإنّ الزمان الذى عبّر عنه بالساعه من وراء الناس یسیر بهم على هیئه یغفل السائر عن مسیره، و التعبیر عن ذلک، التسییر بالحدو من ألطف العبارات و أحسن الاشارات و أغرب النکت الغرّ. فإنّ الحد و تسییر الإبل بنشید یذهلها عن سیرها، و الساعه التی تسوق الناس زمانهم، و إنّما یعبّر عنه بالساعه، لأنّ الزمان منقسم إلى ماض قد انعدم، و مستقبل لم یحدث، و الحال الساعه التی امکن الحکم بوجودها، و هى التی لا تنفکّ لازمه للخلق، و تسیر بهم و هم فی غفله عنها، و بهذا النظر قیل: «الدنیا ساعه»، و إنّما قال «وراءکم السّاعه» لأنّ خلف الشی‏ء جهه لازمه و هى متواریه عنه، و کلّ جهه تتوارى فهى وراء. و لهذا المعنى قال المفسّرون: معنى قوله: وَ کانَ وَراءَهُمْ مَلِکٌ یَأْخُذُ کُلَّ سَفِینَهٍ غَصْباً«» أى کان قدامهم، و تلک الجنّه لمّا کانت متواریه عنهم قیل: وراءهم. و قال: «الغایه أمامکم» و امام الشی‏ء مقصده من «أمّ، یؤمّ» إذا قصد، و الکلّ قاصدون إلى غایاتهم.

و قوله: «إنّما ینتظر بأوّلکم آخرکم» من أحسن العبارات: من حبس السلف فی مراقدهم و مشاهدهم لیلحق الخلف الغابر بهم، و أجمع الکلّ فی المجمع الاکبر.

منهاج ‏الولایه فی‏ شرح ‏نهج‏ البلاغه، ج ۲ عبدالباقی صوفی تبریزی ‏ (تحقیق وتصیحیح حبیب الله عظیمی)صفحه ۸۲۵-۸۲۸   

بازدیدها: ۶۳

حتما ببینید

خطبه ها خطبه شماره ۸۵ منهاج ‏الولایه فی ‏شرح‏ نهج‏ البلاغه به قلم ملا عبدالباقی صوفی تبریزی (تحقیق وتصحیح حبیب الله عظیمی)

خطبه ۸۵ صبحی صالح و من خطبه له ع   وَ اءَشْهَدُ اءَنْ لا إِلَهَ إِلا …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code